      Adam Mickiewicz - Liryki lozańskie


       ACH, JUŻ I W RODZICIELSKIM DOMU... 

Ach, już i w rodzicielskim domu
    Byłem złe dziecię,
Choć nie chciałem naprzykrzyć się nikomu,
    A przecie.
Byłem między krewnymi i czeladzi gromadą
    Przeszkodą i zawadą.
A choć wszystkich kochałem, ni w dzień, ni w nocy
Nie byłem nikomu ku pociesze ni ku pomocy.


       BROŃ MNIE PRZED SOBĄ SAMYM 

Broń mnie przed sobą samym - maszże dość potęgi;
Są chwile, w których na wskroś widzę Twoje księgi,
Jak słońce mgłę przeziera, która ludziom złotą,
Brylantową zdaje się, a słońcu - ciemnotą.
Człowiek większy nad słońce wie, że ta powłoka
Złota, ciemna jest tylko tworem jego oka.
Oko w oko utapiam w Tobie me źrenice,
Chwytam Ciebie rękami za obie prawice
I krzyczę na głos cały: wydaj tajemnicę!
Dowiedź, żeś jest mocniejszy, lub wyznaj, że tyle
Tylko, ile ja, możesz w mądrości i w sile.
Nie znasz początku Twego; a czyż ludzkie plemię
Wie, od jakiego czasu upadło na ziemię?
Bawisz się tylko ciągle, badając sam siebie;
Cóż robi rodzaj ludzki? - w swych dziejach się grzebie.
Twoja mądrość samego siebie nie dociecze.
A czyliż samo siebie zna plemię człowiecze?
Jeden masz nieśmiertelność, my czy jej nie mamy?
I znasz siebie, i nie znasz, my czy siebie znamy?
Końca Twojego nie znasz; my kiedyż się skończym?
Dzielisz się, łączysz; i my dzielim się i łączym.
Tyś różny; i my zawsze myślą rozróżnieni.
Tyś jeden; i my zawsze sercem połączeni.
Tyś potężny w niebiosach; my tam gwiazdy śledzim.
Wielkiś w morzach; my po nich jeździm, głąb ich zwiedzim.
O Ty, co świecąc nie znasz wschodu i zachodu,
Powiedz, czym się Ty różnisz od ludzkiego rodu!
Toczysz walkę z szatanem w niebie i na ziemi;
My walczym w sobie, w świecie z chęciami własnemi.
Ty sam na siebie wdziałeś raz postać człowieka,
Powiedz, czyś wziął na chwilę, czyś ją miał od wieka?


       DO B... Z... 

Słowiczku mój! a leć, a piej!
Na pożegnanie piej
Wylanym łzom, spełnionym snom!
Skończonej piosnce twej.

Słowiczku mój, twe pióra zzuj,
Sokole skrzydła weź
I w ostrzu szpon, zołoto-stron
Dawidzki hymn tu nieś!

Bo wyszedł głos, i padł już los,
I tajne brzemię lat
Wydało płód! i stał się cud!
I rozraduje świat.


       GDY TU MÓJ TRUP... 

Gdy tu mój trup w pośrodku was zasiada,
W oczy zagląda wam i głośno gada,
Dusza w ten czas daleka, ach, daleka,
Błąka się i narzeka, ach, narzeka.

Jest u mnie kraj, ojczyzna myśli mojej,
I liczne mam serca mego rodzeństwo;
Piękniejszy kraj niż ten, co w oczach stoi,
Rodzina milsza niż całe pokrewieństwo.

Tam, wpośród prac i trosk, i wśród zabawy,
Uciekam ja. Tam siedzę pod jodłami,
Tam leżę śród bujnej i wonnej trawy,
Tam pędzę za wróblami, motylami.

Tam widzę ją, jak z ganku biała stąpa,
Jak ku nam w las śród łąk zielonych leci,
I wpośród zbóż jak w toni wód się kąpa,
I ku nam z gór jako jutrzenka świeci.


       GĘBY ZA LUD KRZYCZĄCE... 

Gęby za lud krzyczące sam lud w końcu znudzą.
I twarze lud bawiące na końcu lud znudzą.
Ręce za lud walczące sam lud poobcina.
Imion miłych ludowi lud pozapomina.
Wszystko przejdzie. Po huku, po szumie, po trudzie
Wezmą dziedzictwo cisi, ciemni, mali ludzie.


       NAD WODĄ WIELKĄ I CZYSTĄ... 

Nad wodą wielką i czystą
Stały rzędami opoki,
I woda tonią przejrzystą
Odbiła twarze ich czarne;
    Nad wodą wielką i czystą 
    Przebiegły czarne obłoki, 
    I woda tonią przejrzystą 
    Odbiła kształty ich marne; 
Nad wodą wielką i czystą
Błysnęło wzdłuż i grom ryknął,
I woda tonią przejrzystą
Odbiła światło, głos zniknął.
    A woda, jak dawniej czysta, 
    Stoi wielka i przejrzysta. 
Tę wodę widzę dokoła
I wszystko wiernie odbijam,
I dumne opoki czoła,
I błyskawice - pomijam.
    Skałom trzeba stać i grozić, 
    Obłokom deszcze przewozić, 
    Błyskawicom grzmieć i ginąć, 
    Mnie płynąć, płynąć i płynąć. 


       POLAŁY SIĘ ŁZY 

Polały się łzy me czyste, rzęsiste...
Na me dzieciństwo sielskie, anielskie,
Na moją młodość górną i durną,
Na mój wiek męski, wiek klęski;
Polały się łzy me czyste, rzęsiste...


       PYTASZ ZA CO BÓG TROCHĄ SŁAWY MNIE OZDOBIŁ? 

Pytasz, za co Bóg trochą sławy mnie ozdobił?
Za to, com myślił i chciał, nie za to, com zrobił!
Myśli i chęci jest to poezyja w świecie:
Wykwita i opada, jak kwiat, w jednym lecie.
Lecz uczynki, jak ziarna w głąb ziemi zaryte,
Aż na przyszły rok ziarna wydadzą obfite.
Przyjdzie czas, gdy błyszczące imiona pogniją.
Z cichych ziaren wywite kłosy świat okryją.
Huk mija, musim minąć z blaskiem i gawędą.
Błogosławieni cisi, oni świat posiędą.
Niechże prawdę zrozumie, kto Chrystusa słyszy;
Kto pragnie ziemię posiąść, niechaj siedzi w ciszy.


       SNUĆ MIŁOŚĆ... 

Snuć miłość, jak jedwabnik nić wnętrzem swym snuje,
Lać ją z serca, jak źródło wodę z wnętrza leje,
Rozwijać ją jak złotą blachę, gdy się kuje
Z ziarna złotego, puszczać ją w głąb, jak nurtuje
Źródło pod ziemią, -- w górę wiać nią, jak wiatr wieje,
Po ziemi ją rozsypać, jak się zboże sieje,
Ludziom piastować, jako matka swych piastuje.

Stąd będzie naprzód moc twa, jak moc przyrodzenia,
A potem będzie moc twa, jako moc zywiołów,
A potem będzie moc twa, jako moc krzewienia,
Potem jak ludzi, potem jako moc aniołów,
A w końcu będzie jako moc Stwórcy stworzenia.


       UCIEC Z DUSZĄ NA LISTEK... 

Uciec z duszą na listek i jak motyl szukać
Tam domu i gniazdeczka -


       WIDZENIE 

Dźwięk mię uderzył - nagle moje ciało, 
Jak ów kwiat polny, otoczony puchem, 
Prysło, zerwane anioła podmuchem, 
I ziarno duszy nagie pozostało. 
I zdało mi się, żem się nagle zbudził 
Ze snu strasznego, co mię długo trudził. 
I jak zbudzony ociera pot z czoła, 
Tak ocierałem moje przeszłe czyny, 
Które wisiały przy mnie, jak łupiny 
Wokoło świeżo rozkwitłego zioła. 
Ziemię i cały świat, co mię otaczał, 
Gdzie dawniej dla mnie tyle było ciemnic, 
Tyle zagadek i tyle tajemnic, 
I nad którymi jam dawniej rozpaczał, - 
Teraz widziałem jako w wodzie na dnie, 
Gdy na nią ciemną promień słońca padnie. 
Teraz widziałem całe wielkie morze, 
Płynące z środka, jak ze źródła, z Boga, 
A w nim rozlana była światłość błoga. 
I mogłem latać po całym przestworze, 
Biegać, jak promień, przy boskim promieniu 
Mądrości bożej; i w dziwnym widzeniu 
I światłem byłem, i źrenicą razem. 
I w pierwszym, jednym, rozlałem się błysku 
Nad przyrodzenia całego obrazem; 
W każdy punkt moje rzuciłem promienie, 
A w środku siebie, jakoby w ognisku, 
Czułem od razu całe przyrodzenie. 
Stałem się osią w nieskończonym kole, 
Sam nieruchomy, czułem jego ruchy; 
Byłem w pierwotnym żywiołów żywiole, 
W miejscu, skąd wszystkie rozchodzą się duchy, 
Świat ruszające, same nieruchome: 
Jako promienie, co ze środka słońca 
Leją potoki blasku i gorąca, 
A słońce w środku stoi niewidome. 
I byłem razem na okręgu koła, 
Które się wiecznie rozszerza bez końca 
I nigdy bóstwa ogarnąć nie zdoła. 
I dusza moja, krąg napełniająca, 
Czułem, że wiecznie będzie się rozżarzać, 
I wiecznie będzie ognia jej przybywać; 
Będzie się wiecznie rozwijać, rozpływać, 
Rosnąć, rozjaśniać, rozlewać się - stwarzać, 
I coraz mocniej kochać swe stworzenie, 
I tym powiększać coraz swe zbawienie. 
Przeszedłem ludzkie ciała, jak przebiega 
Promień przez wodę, ale nie przylega 
Do żadnej kropli: wszystkie na wskroś zmaca, 
I wiecznie czysty przybywa i wraca, 
I uczy wodę, skąd się światło leje. 
I słońcu mówi, co się w wodzie dzieje. 
Stały otworem ludzkich serc podwoje, 
Patrzyłem w czaszki, jak alchymik w słoje. 
Widziałem. jakie człek żądze zapalał, 
Jakiej i kiedy myśli sobie nalał, 
Jakie lekarstwa. jakie trucizn wary 
Gotował skrycie. A dokoła stali 
Duchowie czarni, aniołowie biali, 
Skrzydłami studząc albo niecąc żary, 
Nieprzyjaciele i obrońcy duszni, 
Śmiejąc się, płacząc - a zawsze posłuszni 
Temu, którego trzymali w objęciu, 
Jak jest posłuszna piastunka dziecięciu 
Które jej ojciec, pan wielki, poruczy, 
Choć ta na dobre, a ta na złe uczy. 


       ŻAL ROZRZUTNIKA

Kochanek, druhów, ileż was spotkałem,
Ileż to oczu jak gwiazd przelecialo,
Ileż to rączek tonąc uściskałem:
A serce nigdy z sercem nie gadało!
Wylałem wiele z serca, jak ze skrzyni
Młody rozrzutnik! lecz dłużnicy moi
Nic nie oddali. Któż dzisiaj obwini,
Że się rozrzutnik spostrzegł, że się boi
Zwierzać w niepewne i w nieznane ręce?
Żegnam was, żegnam nadobne dziewice;
Żegnam was, żegnam, o druhy młodzieńce!
Rozrzutnik młody, resztę skarbu schwycę,
W ziemie zakopię; nie czas resztę tracić.
Już czuję starość: mam żebrać w potrzebie?
Znalazłem tego, co zdoła zapłacić
Rzetelnie, z lichwa i na czas - On w niebie!... 


		W Lozannie [1839 - 1840] 
